Ortaçağda İstanbul :

Altıncı ve On Üçüncü Yüzyıllar Arasında Konstantinopolis'in Kentsel Gelişimi

Greko-Roma dünyasının son büyük kentsel yerleşimi Konstantinopolis, nasıl ortaçağ Hıristiyan Avrupa’nın en büyük kentine dönüştü? Yedinci yüzyılda halifelerin fetih rüyalarını süsleyen kentle 1453’te Fatih Sultan Mehmet’in fethettiği kent arasında ne gibi farklar vardı? Konstantinopolis’in, eski dünyanın çöküşü sürecinde hayatta kalmasının nedeni, sağlam altyapısının ve kentsel hayatın temel yapılarının aslen değişmemesiydi. Altıncı yüzyıl ortalarında hayata geçen temel sosyal hizmet kurumları, liman, pazar, imparatorluk sarayı, kilise gibi kurumlar “Karanlık Çağlar” denen yedinci ve sekizinci yüzyıllar boyunca hizmet etmeyi ve ardından gelen uzun canlanma döneminde model olmayı sürdürdü. Kentin erken dönem Hıristiyan çehresi, ancak onuncu yüzyıldan itibaren yeni manastırların, aristokrat evlerinin inşasıyla ve Haliç’teki ticari hayatın dönüşmesiyle değişmeye başladı. Ama bu yeni imarlaşma o sıralarda hâlâ var olan çekirdeğin etrafında örgütlenmekteydi. Kentsel hayatın sürekliliği, 1203-4 Dördüncü Haçlı Seferiyle ve ardından gelen yağma ve yangınlarla kesintiye uğradı. Konstantinopolis, Bizans İmparatorluğunun son iki yüzyılında, merkezi olmayan, dağınık bir periferiye yayılan bir kent haline geldi.

Dünyanın önde gelen Bizans tarihçilerinden Paul Magdalino, yazılı kaynakların yanı sıra arkeoloji ve mimarlıktan da yararlanarak ortaçağ İstanbul’unu tahayyül etmemizi sağlıyor. Yaşadığımız kenti, her gün adımladığımız sokakları ve varlığını kanıksadığımız yapıları o çağlara uzanan bir resme oturtmak amacıyla fotoğraflarla da desteklenen bu çalışmayı İstanbul tarihiyle ilgilenenler ya da belki İstanbul’u seven herkes ilgiyle okuyacak. Yazarın kendi ifadesiyle, “Bu kitap Osmanlı ve Cumhuriyet İstanbullarının altında, 330’dan 1453’e o uzun Bizans geçmişi boyunca tarihi yarımadada veya çevresinde birikmiş kentsel tecrübe katmanlarına yapılmış derin bir kazıdır.”

Lisans ve doktora derecelerini Oxford Üniversitesinden alan Prof. Paul Magdalino, St. Andrews Üniversitesi, École Pratique des Hautes Études, Harvard Üniversitesi gibi dünyanın önde gelen üniversitelerinde Bizans tarihi dersleri verdi. Şu anda Koç Üniversitesi Tarih Bölümünde öğretim üyesidir.

İÇİNDEKİLER

Haritalar

Birinci Haritaki Kavramlar

Kiliseler ve Manastırlar

İkinci Harita’daki Kavramlar

Türkçe Basıma önsöz

Giriş

Onuncu Yüzyıl Derlemeleri

BÖLÜM 1

Erken Dönem Hıristiyan Megalopolisinin Hayatta Kalışı

Kriz

İstikrar Öğeleri

İulianus veya Sophia Limanı

Fırınlar

Canlı Hayvan ve Et Pazarları

Hıristiyan Binaları

Hayır Kurumları

Dini Kurumlar ve Kamusal Kent Tesisleri

Halk Hamamları ve diakoniai

Noterlik Büroları

Orta Eğitim

Büyük Saray ile oikoi

Sonuç

BÖLÜM 2

Ortaçağdaki Genişleme

Başarısız Geliştirme Hareketleri

Derlemelerden Bireysel Belgelere

Nüfus Artışı

Yeni Dini Kuruluşlar

Kentte Yeni Bir Biçimlenime Doğru

Komnenosların Programı

Kentin Kuzeybatısı

Akropol

Haliç ve İtalyan Semtleri

İtalyan Yerleşimlerinin Başlangıcı

Sonuç

EK I

Konstantinopolis’teki Bilinen Diakoniai

EK II

tou/ton Panagiou Manastırı ve Latinlerin Azize Meryemi Manastırı

Kaynakça

Birincil Kaynaklar

İkincil Kaynaklar

Dizin

Resimler

BENZER KİTAPLAR